Westhoek : geografische benadering
Evolutie[1]
Tijdens de
16de eeuw maakten de Nederlanden of de Zeventien Provinciën deel uit
van een wereldrijk : het Habsburgse. In dat rijk waar de zon nooit onderging
vormden die Nederlanden een belangrijke hoeksteen : ze waren dicht bevolkt en
welvarend en er was een persoonlijke band met het regerende vorstenhuis vermits
Karel V er geboren werd en er zijn jeugd doorbracht. Van een homogene staat kon
evenwel nauwelijks sprake zijn. Het waren 17 verschillende gewesten, met een
eigen middeleeuwse traditie en veelal ook een eigen vorstenhuis, uiteindelijk
toch tot één staat samengesmolten.
Die eenmaking is een werk van lange adem geweest : begonnen onder de
Bourgondische hertogen als gevolg van een uitgebalanceerde huwelijkspolitiek,
intriges en oorlogen, en vervolledigd onder de genoemde Habsburgse vorst keizer
Karel (Karel V). Hij kreeg van de Zeventien Provinciën daarenboven de
verzekering dat ze eenzelfde vorst als opvolger zouden aanvaarden. Maar dit
staatkundig succes vertaalde zich niet zo onmiddellijk in een doorleefde
eenheidsstaat.
Wat hadden Holland en Namen, Vlaanderen en Friesland, ... overigens met elkaar
gemeen ?
Het
grootste en dichtst bevolkte deel was het graafschap Vlaanderen, dat zich dan
van de Schelde tot de Aa (in Noord-Frankrijk) uitstrekte. Vlaanderens
zuidwesthoek had een eigen naam : het Westkartier. Het bevatte zeven
kasselrijen, naar hun hoofdplaats genoemd : Veurne, Ieper, Waasten, Belle, Sint-Winoksbergen,
Kassel en Broekburg.
Al
omstreeks 1300 is in documenten sprake van het Westland. Men bedoelde er
het gebied aan de overkant van de IJzer mee : de kustkasselrijen Veurne,
Sint-Winoksbergen en Broekburg. Tijdens de 16de eeuw duikt de naam West-Vlaanderen
op, met een enigszins verruimde inhoud. Zo richtte Karel V in 1543 een Algemene
Ontvangerij voor West-Vlaanderen op met zetel te Ieper. De bevoegdheid ervan
strekte zich uit over de 7 genoemde kasselrijen. Vrij vroeg echter zou die naam
door de aanduiding Westkwartier verdrongen worden. In de briefwisseling
rond de religietroebelen heeft men het b.v. steeds over het roerige
Westkwartier.
Momenteel
is de benaming Westkartier in onbruik geraakt ; de 7 kasselrijen zijn immers
door de Frans-Belgische grens over 2 nationale staten verdeeld. Wel spreken we
nog over de Westhoek : een niet precies af te bakenen gebied dat grosso
modo samenvalt met de zuidwesthoek van de Belgische provincie West-Vlaanderen
en het uiterste noorden van het Franse Noorderdepartement.
Situering op kaart
Klik op de
afbeeldingen voor een optimale weergave.
|
|
|
|
|
Kaart van de Lage Landen |
Kaart van het Westkwartier met situering van de
hedendaagse Westhoek |
Kaart van de Kasselrijen in Vlaanderen, XIVde eeuw |
