VVF-Westhoek homepage

 

 

 

 

 

 

 

Westhoek : geografische benadering

 

 

 

Evolutie[1]

Tijdens de 16de eeuw maakten de Nederlanden of de Zeventien ProvinciŽn deel uit van een wereldrijk : het Habsburgse. In dat rijk waar de zon nooit onderging vormden die Nederlanden een belangrijke hoeksteen : ze waren dicht bevolkt en welvarend en er was een persoonlijke band met het regerende vorstenhuis vermits Karel V er geboren werd en er zijn jeugd doorbracht. Van een homogene staat kon evenwel nauwelijks sprake zijn. Het waren 17 verschillende gewesten, met een eigen middeleeuwse traditie en veelal ook een eigen vorstenhuis, uiteindelijk toch tot ťťn staat samengesmolten.
Die eenmaking is een werk van lange adem geweest : begonnen onder de Bourgondische hertogen als gevolg van een uitgebalanceerde huwelijkspolitiek, intriges en oorlogen, en vervolledigd onder de genoemde Habsburgse vorst keizer Karel (Karel V). Hij kreeg van de Zeventien ProvinciŽn daarenboven de verzekering dat ze eenzelfde vorst als opvolger zouden aanvaarden. Maar dit staatkundig succes vertaalde zich niet zo onmiddellijk in een doorleefde eenheidsstaat.
Wat hadden Holland en Namen, Vlaanderen en Friesland, ... overigens met elkaar gemeen ?

 

Het grootste en dichtst bevolkte deel was het graafschap Vlaanderen, dat zich dan van de Schelde tot de Aa (in Noord-Frankrijk) uitstrekte. Vlaanderens zuidwesthoek had een eigen naam : het Westkartier. Het bevatte zeven kasselrijen, naar hun hoofdplaats genoemd : Veurne, Ieper, Waasten, Belle, Sint-Winoksbergen, Kassel en Broekburg.

 

Al omstreeks 1300 is in documenten sprake van het Westland. Men bedoelde er het gebied aan de overkant van de IJzer mee : de kustkasselrijen Veurne, Sint-Winoksbergen en Broekburg. Tijdens de 16de eeuw duikt de naam West-Vlaanderen op, met een enigszins verruimde inhoud. Zo richtte Karel V in 1543 een Algemene Ontvangerij voor West-Vlaanderen op met zetel te Ieper. De bevoegdheid ervan strekte zich uit over de 7 genoemde kasselrijen. Vrij vroeg echter zou die naam door de aanduiding Westkwartier verdrongen worden. In de briefwisseling rond de religietroebelen heeft men het b.v. steeds over het roerige Westkwartier.

 

Momenteel is de benaming Westkartier in onbruik geraakt ; de 7 kasselrijen zijn immers door de Frans-Belgische grens over 2 nationale staten verdeeld. Wel spreken we nog over de Westhoek : een niet precies af te bakenen gebied dat grosso modo samenvalt met de zuidwesthoek van de Belgische provincie West-Vlaanderen en het uiterste noorden van het Franse Noorderdepartement.

 

Situering op kaart

Klik op de afbeeldingen voor een optimale weergave.

 

 

 

Kaart van de Lage Landen

 

Kaart van het Westkwartier met situering van de hedendaagse Westhoek

 

Kaart van de Kasselrijen in Vlaanderen, XIVde eeuw

 



[1] Met dank aan de redactie van het tijdschrift Westhoek voor de toestemming tot overname van tekst en afbeeldingen uit : Revolt and emigration, Refugies from the Westkwartier in Sandwich in the XVIth century, an Edition of Westhoek-Jaarboek, Out of Series 1, Dikkebus, 1988, p. 28, 30 en 73.