Archief voor de Westhoek in Gent - Het fonds Vreemde Steden

Archief voor de Westhoek in het stadsarchief van Gent

Het fonds “Vreemde Steden”

door Stefaan Riem

Aan de hand van een bijdrage in Vlaamse Stam, jg. 32, nr 2, p. 76-80 (februari 1996) vernamen we indertijd al enkele bijzonderheden omtrent het bestaan van dit fonds. Het gaat om een verzameling van 129 archiefdozen met de meest uiteenlopende documenten betreffende streken, plaatsen en instellingen buiten Gent. De reden waarom ze er terechtkwamen, is meestal onduidelijk.

Gelukkig zijn ze alfabetisch geklasseerd op plaatsnaam, en sinds 1999 is de volledige lijst van die steden, dorpen en instellingen zelfs online raadpleegbaar. In de onderhavige bijdrage willen wij ons beperken tot wat potentieel belangrijk kan zijn voor de familiekunde in, en geschiedenis van plaatsen gelegen in de Westhoek. Het is immers niet uitgesloten dat we in dit fonds charters, retroaktes, rekeningen, processtukken, leen- en renteboeken, costumen, contracten, kaarten en plannen ontdekken.
In het artikel dat in Vlaamse Stam verscheen, kregen we bij wijze van illustratie - een ‘geslaagde’ smaakmaker - de inventaris van de aangetroffen archiefstukken m.b.t. de Oostvlaamse gemeente Zomergem.

Tijdens een verkennend bezoek aan het Gents archief noteerden wij de namen die binnen het voormalige Westkwartier kunnen worden gesitueerd, of op de grens ervan, telkens met het nummer van de respectievelijke archiefdoos. Door middel van enkele steekproeven ondervonden wij dat dit fonds niet mag worden genegeerd. Hoewel we niet meteen de bedoeling hadden om een volledige inventaris per plaatsnaam te maken, maakten wij toch van de gelegenheid gebruik om samen te vatten wat men er voor bepaalde lokaliteiten mag verwachten. De documenten m.b.t. tot Ieper zijn bijvoorbeeld talrijk genoeg om na opvraging een volledige archiefdoos voorgeschoteld te krijgen. In de doos met de stukken betreffende Hazebrouck zitten tegelijk deze van andere plaatsen geklasseerd. Wij verkregen bijgevolg enkel de map met Hazebrouck.

Een overzicht :

Doos 8 : Belle (Bailleul, Fr.) :

- Tal van stukken uit het dossier van een proces gehouden voor de Raad van Vlaanderen inzake de bevoegdheden van de hoogbaljuw van de stad en kasselrij Belle :

- een akte op perkament (1652)

- een akte betreffende de ‘collatie van het messagierschap’ (1668)

- een akte i.v.m. de ‘dispositie’ van de greffie van de stad Belle naar aanleiding van het overlijden van mr. Charles Biesewal (1602)

- een verklaring door Franchois Isenbrant, voogd van de stad Belle aangaande de houding van J.B. Dellafaille, ridder, heer van Barlesteyn en hoogbaljuw van de stad en kasselrij Belle, over de introductie van een nieuwe ‘pensionaris d’honneur’ (1668)

- Antwoorden op een vragenlijst i.v.m. de verhouding van de bevoegdheden van de voogd en schepenen van de stad Belle tegenover die van de baljuw (1647)

- Uittreksel uit het register van verpachtingen van de stadsrechten getekend door J. Berteloot, pensionaris (ongedateerd)

- Uittreksel uit het register van resolutien (1668)

- retroakte : verpachting van de ‘sergeantschepe vande camere’ na het overlijden van Heindrick Hocke (1606)

- argumenten ‘ter replique’ op de antwoorden van de notabelen van de stad Belle, gegeven na ‘requeste’

- Handschriftelijke copie van de costuymen van Belle opgesteld voor en overgemaakt aan de Raad van Vlaanderen op 20 augustus 1557. De copie is gemaakt en getekend door Gheraert Rhym, ‘raedt ordinaire in de zelve camere’, dd. 25 februari 1557.

Doos 35 : Cassel (Fr.)

- een bundel met processtukken (1717) over de zaak tussen de deken van het kapittel van St.-Pieters te Cassel, heescher, en Carolus Provoost, toen nog pastoor van Eeghem, later van Westcappelle, verweerder, i.v.m. de betaling van renten door de parochie Eeghem. Onder de bewijsstukken troffen we diverse retroaktes, waaronder bv. een uit het originele meetboek (1306 ?), een uitgebreid Latijns afschrift uit een register van het bisdom Doornik (10 juni 1363), en een kopie uit het ontvangboek van de voedermondrente van Clais De Codtz (1508) berustend in de collegiale kerk van St.-Pieters te Cassel

- meerdere afschriften van passages uit de costumen van Cassel vermoedelijk m.b.t. een juridische kwestie.

Comines (cfr. Komen)

Doos 38 : Diksmuide

Doos 46 : Duinkerken (Dunkerque, Fr.)

Doos 47 : Ebblinghem - Renescure (Fr.)

Doos 52 : Ghyvelde (Fr.)

Doos 53 : Hazebrouck (Fr.)

- 1 kort bericht

- Een inventaris van de documenten en registers die na de dood van Sr. Carel Marisael, dd. 31.05.1679, amman van de vierschaar van Hazebrouck en baljuw van den Wijsshe, ’t Morbecsche, enz..., door zijn opvolger zijn overgenomen. De vernoemde heerlijkheden waren toen eigendom van de heer Willem Albert Van Eeckeren, ridder. In deze inventaris vinden we bv. onder ‘Cotte G’ de respectievelijke vermeldingen van terriers van de heerlijkheid Wijssche voor de jaren 1580, 1637, 1644, 1671 en 1656.

Doos 54 : Houtem

Doos 55 : Ieper :

- Een rekening 1668-1669 van het Belle-Godshuis, met vermelding van inkomsten en uitgaven (bevat interessante gegevens voor de Ieperse binnenstad en zijn inwoners)

- Een pak documenten van het bisdom Ieper (meestal 16^de-17^de eeuw), waaronder voor een groot deel brieven of verslagen van geestelijken actief in diverse plaatsen van het bisdom. Ze kunnen zowel genealogisch als geschiedkundig van belang zijn.

- Een aantal stukken opgesteld door de schepenen van de stad

- Een aantal staten van goed.

Doos 58 : Komen (cfr. Comines)

Doos 60 : Langemark

Doos 69 : Mesen

Meteren (Fr.) :

- Staat en specificatie van de diensten en handelingen van procureur Tramasure in het proces voor de Raad van Vlaanderen tussen Jan Baptiste Della Faille, hoogbaljuw van de stad en kasselrij Belle, en de schepenen van Meteren (tot 1671).

- Andere stukken m.b.t. bovenvermelde rechtzaak, o.a. een rekening van Jaecques Cleenewerck dd. 6 oktober 1665

Doos 71 : Moorslede

Doos 78 : Nieuwpoort

Doos 69 : Pollinkhove

Poperinge

Doos 94 : Reninge

Rozebeke

D. 101bis : St.-Omaars (St.-Omer, Fr.)

St.-Pieters Aalst & Veurneambacht

St.-Winoksbergen (Bergues, Fr.)

Doos 102 : Staden

Doos 104 : Veurne

Veurne-ambacht

Doos 105 : Vladslo

Vlamertinge :

- Brief aan Guilliames Tryoen, wonend buiten de Walpoort te Gent, dd. 6 mei 1582

Voormezele

Doos 116 : Zandvoorde